> For the complete documentation index, see [llms.txt](https://mmba.gitbook.io/jongzhi/llms.txt). Markdown versions of documentation pages are available by appending `.md` to page URLs; this page is available as [Markdown](https://mmba.gitbook.io/jongzhi/introduction/0402rangdbangcan.md).
# 4.2. 独立助詞
## A1 強調辞 ནི་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> ནི་ནི་དགར་དང་བརྣན་པའི་སྒྲ། ། ནི་は分離・強調である。
### B2 主な意味
この助詞はあるものを他のもの区別し、その対象を強調し確定する。
### B3 主な用例
### C1 分離表現の用例 དགར་བ་
最上級のものを分離する。
> མཐོ་སྒང་ནི་ཡུལ་ཚང་མའི་ནང་ནས་སྐྱིད་ཤོས་རེད། トガンは、すべての地域のなかでも最も楽しいところである。
下級のものと分離する。
> སློབ་སྦྱོང་མེད་པའི་མི་ནི་མིའི་ནང་ནས་ཐ་མ་རེད། 学がない人間は、人間のなかでも最低である。
異なっているものを分離する。
> བོད་སྐད་ནི་སྐད་རིགས་གཞན་དང་ཐ་དད་རེད། チベット語は他の種類の言語とは別々のものである。
### C2 強調表現の用例 བརྣན་པ།
> ཁྱེད་ནི་སྤུན་ཟླ་རེད། ཁྱེད་ནི་གྲོགས་པོ་རེད། あなたは親戚です。あなたは友達です。 འདི་ནི་མཁས་པའི་གཙུག་རྒྱན་རེད། これは学者の頂飾です。
### C3 特定表現の用例
> སྙིང་རྗེ་ནི་གཞན་སྡུག་བསྔལ་དང་འབྲལ་འདོད་ཀྱི་བསམ་པ་དེ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། 悲は、他者が苦しみから離れることを望んでいる意志を指して言うのである。
### C4 補完表現の用例
> བྱ་བ་ཡི་ནི་མཆོག་གྱུར་པ། །སློབ་སྦྱོང་ཡག་པོ་བྱས་ན་ནི། ། ཚེ་འདི་ལ་ནི་སྐྱིད་པོ་དང་། །དེ་བཞིན་ཕྱི་མར་སྐྱིད་པོ་ཡོང་། ། 所業の中での最勝なる学問をよく為すのなら、今生は楽しくなり、同様に来世も楽しくなろう。
### C5 修飾表現の用例
> ལམ་གྱི་བཤུལ་ཐག་ནི་རིང་། 道の残すところはとても遠いものである。
## A2 合収辞 དང་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> དང་ནི་སྡུད་འབྱེད་རྒྱུ་མཚན་དང། །ཚེ་སྐབས་གདམས་ངག་ལྔ་ལ་འཇུག ། དང་は収納・分離・根拠・場合・誡言の五つで用いる
### B2 主な意味
この助詞はあるものを他のものから区別し、その対象を強調し確定する。
### B3 主な用例
収納（སྡུད་པ།）
> སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་བཅས་ནི་རྩ་བའི་ཁ་དོག་གོ ། 青、黄、白、赤は、根本の色彩である。
分離（འབྱེད་པ་）
> རྩ་བའི་ཁ་དོག་ནི་སྔོན་པོ་དང་། སེར་པོ་དང་། དཀར་པོ་དང་། དམར་པོ་བཅས་སོ། ། 根本の色彩とは、青、黄、白、赤である。
根拠（རྒྱུ་མཚན་）
> བསྡུས་གྲྭ་བསླབས་པ་དང་རིགས་ལམ་ཤེས། ドゥダを学ぶと論理学が分かる。
機会（ཚེ་སྐབས་）
> ཆུ་ཚོད་དགུ་པ་ཟིན་པ་དང་རིགས་ལམ་རྩོད། ９時を過ぎて、論理学の議論をする。
誡言（གདམས་ངག་）
> རིགས་ལམ་རྩོད་དང་། 論理学の議論をしなさい。
## A3 指示辞 དེ་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> མིང་གི་ཐོག་མའི་དེ་སྒྲ་ནི། །ཐ་སྙད་འདས་མ་ཐག་པ་དང་། ། རྣམ་གྲངས་གཞན་ཅན་གཉིས་ལ་འཇུག ། 名詞の冒頭の指示辞は直前に言及したものか、言い換え表現が可能なものの二つを指す。
### B2 主な意味
この助詞は３種類の言明・４種類の事物、２種類の時間、という９つを表現する。
### B3 主な用例
直前に言及したものを表現するもの
> ཕ་གིར་མི་ཞིག་འདུག དེ་གཞོན་ནུའོ། ། དེ་གཟུགས་རིང་ངོ་། །དེ་ངོ་ཞེང་ཆེའོ། །དེ་སྐད་སྙན་ནོ། །\
> あそこに人がいる。彼は若い。彼は背が高い。彼は横幅も大きい。彼は声がいい。
他の表現が可能なことを表現するもの
> དེར་ཡི་གེ་བྲིས།\
> そうであると文章を書いた。
まだ言明していない余剰分があることを表現するもの
> སར་བསྡད་དེ་ཡི་གེ་བྲིས།\
> 地面に座って文字を書く。
真実・事実であることを言及する表現
> དེ་བདེན་པ་རེད། དེ་ག་རང་རེད།\
> それは真実である。その通りである。
秘密の内容について言及したことを表現するもの
> ཁ་སང་གྲོས་བསྡུར་བྱས་པའི་དོན་དེ་མི་གཞན་ལ་མ་ཤོད།\
> 昨日の議論したあの内容を他の人には言わないでください。
自分の所有物についての表現
> ངའི་དེབ་དེ།\
> その私の本。
他者の所有物についての表現
> ཁྱོད་ཀྱི་དེབ་དེ།\
> そのあなたの本。
過去に言及する表現
> ལོ་སྔོན་མའི་དུས་དེ་ལ་ང་ཚོ་ལྷ་སར་སོང་།\
> 昨年のその頃に私たちはラサへ行った。
未来に言及する表現
> རྗེས་མའི་ལོ་དེ་ལ་ང་ཚོ་ལྷན་དུ་འཛོམས་ངེས།\
> 来年、私たちは一緒に必ず集まりましょう。
## A4 普遍辞 སྤྱི་སྒྲའམ་གང་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> ཅི་ཇི་སུ་གང་སྤྱི་སྒྲ་སྟེ། །ཞིག་སྟེ་སླད་འདྲ་ཕྱིར་ལ་ཅི། ། སྙེད་སྲིད་ལྟར་བཞིན་སྐད་ལ་ཇི། །སུ་ནི་གང་ཟག་གང་ཀུན་ལའོ། ། ཅི་ཇི་སུ་གང་は普遍辞であり ཞིག་སྟེ་སླད་འདྲ་ཕྱིར་ではཅི་ སྙེད་སྲིད་ལྟར་བཞིན་སྐད་ではཇི་、 སུ་は生物でགང་はすべてに用いる
### B2 主な意味
この助詞は、何かを特定せずに任意のものを意味する。
### B3 主な用例
#### ཅི་ཞིག 何か／如何なるものか／どれか／いづれか
> ལས་ཀ་ཅི་ཞིག་བྱེད་ནའང་སྤུས་དག་པོ་བྱེད་དགོས་པ་ཡིན། どんな仕事をしようとも、きちんとしなければいけません。
#### ཅི་སྟེ། もしも／たとえ〜
> ཅི་སྟེ་དོན་མ་གྲུབ་ཀྱང་འགྱོད་པ་མེད། もし目的が実現しなくても、後悔はない。
#### ཅི་སླད། 如何なる必要性のために
> རི་ཡི་རྩེར་ཅི་སླད་འགྲོ། 山の頂上に何のために行くのだろうか。
#### ཅི་འདྲ། どのように
> མི་དེ་ཅི་འདྲ་ཞིག་ཡིན་མིན་ང་ལ་ཆ་རྒྱུས་མེད།
その人がどのような者である私は預かり知らない。
#### ཅིའི་ཕྱིར། 何のために／何故か
> ཅིའི་ཕྱིར་སློབ་སྦྱོང་ལ་འབད་བརྩོན་མི་བྱེད། 何故学習する努力をしようとしないのだろうか。
#### ཇི་སྙེད། ––– དེ་སྙེད། 〜だけのそれだけ
> བོད་ཕྲུག་ཇི་སྙེད་ཡོད་པ་དེ་སྙེད་ལ་ཡ་རབས་བཟང་སྤྱོད་དགོས། チベットの子供がいる限り、その全員が品行方正であるべきです。
#### ཇི་སྲིད། ––– དེ་སྲིད། 〜までの期間だけ／〜までのその限り
> ཇི་སྲིད་བོད་རང་བཙན་མ་ཐོབ་པ་དེ་སྲིད་དུ་བོད་པས་རིག་པ་སྒྲིམ་དགོས། チベットが独立を獲得できていない限り、チベット人は知性を磨かなければならない。
#### ཇི་ལྟར། ––– དེ་ལྟར། 〜のように、その通りに
> དགེ་རྒན་གྱིས་ཇི་ལྟར་བསླབས་གནང་བ་དེ་ལྟར་ཤེས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། 先生が教えてくださるその通りに、理解できるようにすべきである。
#### ཇི་བཞིན། ––– དེ་བཞིན། たとえば〜と同じように
> ཀློག་དེབ་ནང་དུ་ཇི་བཞིན་ཡོད་པ་དེ་བཞིན་སེམས་ལ་ངེས་དགོས། 読本の中に有るのと同じように心に決意しなくてはならない。
#### ཇི་སྐད། ––– དེ་སྐད། 教証を引用する場合
> རྒན་ལགས་ཀྱིས་ཇི་སྐད་གསུངས་པ་དེ་སྐད་ཤེས་ཐུབ་པ་བྱེད་དགོས། 先生がおっしゃったそのお話を理解できるようしなくてはならない。
#### སུ། 生物や人だけに用いる
> ཁང་པའི་ནང་དུ་སུ་འདུག 家のなかには誰がいるのか。 གང་། 生物やと人と事物の両方に用いる
> ཁྱོད་ལུང་པ་གང་ནས་འོངས་སམ། あなたはどこの土地から来ましたか。
## A5 所有辞 བདག་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> ན་རོ་ཡོད་མེད་པ་བ་མ། །བདག་པོའི་སྒྲ་སྟེ་ག་ད་ན། ། བ་མ་ས་དང་དྲག་མཐར་པ། །ང་འ་ར་ལ་མཐའ་མེད་ལ། ། བདག་སྒྲ་ཡར་གྱུར་བ་དང་ནི། །ཆ་ལ་པ་ཉིད་སྦྱོར་བ་ལེགས། ། མིང་མཐའི་པ་བའང་ཕལ་ཆེར་འདྲ། །མ་ནི་ངེས་མེད་སྐབས་དང་སྦྱར། །
> ན་རོ་の有無に関わらず པ་བ་མ་は所有辞である。 ག་ད་ན་བ་མ་ས་とད་དྲག་にはཔ་ང་འ་ར་ལ་と無語尾、 奇数音節にはབ་偶数音節にはཔ་のみを用いるとよい。 名詞語尾のཔ་བ་も大体同じである。མ་の使用の規則はなく場合に応じる。
### B2 主な意味
པ་བ་མ་の３つならびにナローを付けたཔོ་བོ་མོ་の三つを名詞の一部ではないものに新規に結合した場合、所有者・人物を表現することができるので「所有辞」という。
### B3 主な用例
以下のような連声の推奨規則がある。
| 語尾 | 助詞 | 接続 | 例 |
| ---------------------------------------------------------------- | --------------------------- | ----------------------------------------------------------- | ------------------------------------------------------------------------------------ |
| ག་ད་ན་བ་མ་ས་
ད་དྲག
ང་འ་ར་ལ་
མཐའ་མེད་
不定
| པ།
བ།
མ།
| པ་པོ། 男性
མ་མོ། 女性
པ། 偶数音節語
བ།奇数音節語
| གཡོག་པོ། མག་པ།
གཡོག་མོ། བག་མ།
ཤར་པ། བཟོ་ལས་མཁས་པ།
རྒྱ་གར་བ།
|
### B4 ཅན་ལྡན་མཁན་の所有辞としての用例
པོ།とམཁན།は動詞のみに接続して用いる。
* འགྲོ་བ་པོ། འགྲོ་མཁན། 行く人
* ཉན་པ་པོ། ཉན་མཁན། 聞く人
* ལྟ་བ་པོ། ལྟ་མཁན། 見る人
* རྩོམ་པ་པོ། རྩོམ་མཁན། 執筆する人・著者
* གཏོང་བ་པོ། གཏོང་མཁན། 与える人
* མཐོང་བ་པོ། མཐོང་མཁན། 見ている人・観客
* འབྲི་བ་པོ། འབྲི་མཁན། 書く人・筆者
* ཟ་བ་པོ། ཟ་མཁན། 食べる人
ཅན་とལྡན་は物質・性質・特殊性などと接続し、それを有する者を表現する。
* ནོར་ཅན། ནོར་ལྡན། 財宝がある人
* བློ་གྲོས་ཅན། བློ་ལྡན། 智慧がある人
* ཞྭ་མོ་ཅན། ཞྭ་ཅན། 帽子をかぶっている人
* ཤེས་རབ་ཅན། ཤེས་ལྡན། 智慧がある人
* མིག་ཅན། མིག་ལྡན། 眼がある人
名詞語尾のཔ་བ་མ་はすべてが所有辞という訳ではない。例えば以下のような単語は所有辞がついているとはみなされない。
> རྟག་པ། གྲོད་པ། གཅིན་པ། སྐམ་པོ། དགའ་བ། མཐོང་བ། བུང་བ། གཏན་འཁེལ་བ།\\
### A6 否定辞 དགག་སྒྲ།
### B1 『善説樹王』本偈
> མ་མི་མིན་མེད་དགག་སྒྲ་སྟེ། །མ་མི་ཐོག་མ་མིན་མེད་མཇུག །མ་ནི་བར་གྱི་གསལ་བྱེད་ལའང་། ། མ་མི་མིན་མེད་は否定辞である。 མ་མི་は前置しམིན་མེད་は後置する。མ་は単語の音節の途中にもある。
### B2 主な意味
མ་མི་མིན་མེད་の４つは、対象がそれではないこと、それが無いことを表現する。
### B3 主な用例
否定するものの前に置くもの མ་མི།
> གྲོགས་ངན་དང་མ་འགྲོགས། 悪い友と仲良くしないでください。 ཁྲིམས་དང་འགལ་བའི་བྱ་བ་བྱེད་མི་ཆོག 法律に反する行いをしてはいけません。
否定するものの後に置くもの མིན་མེད་
> དྲི་ངན་ཅན་དེ་ཙན་དན་མིན། その良くない匂いがするものは栴檀ではない。 རྟ་ཡི་མགོ་ལ་རྭ་ཅོ་མེད། 馬の頭には角はない。
否定するものの間に置くもの མ།
> ས་མ་འབྲོག 荒地（畑も放牧もできない土地） ར་མ་ལུག 破茶滅茶な話（山羊も羊もわからない話）
### B4 否定辞以外のもの
以下は否定辞ではない
> མ་བྱན། 料理人 མ་མ། 乳母 བོད་ཀྱི་མི་རིགས། チベット民族 མི་ལོ།〔人間の〕年\\
## A7 シン等の助詞 ཚིག་ཕྲད་ཞིང་སོགས།
### B1 『善説樹王』本偈
> ཚིག་ཕྲད་ཞིང་སོགས་ང་ན་མ། ། འ་དང་ར་ལ་མཐའ་མེད་མཐར། །ཞིང་ཞེས་ཞེ་འོ་ཞེ་ན་ཞིག །ག་ད་བ་དང་ད་དྲག་མཐར། །ཅིང་ཅེས་ཅེའོ་ཅེ་ན་ཅིག །ས་མཐར་དམིགས་བསལ་ཞེས་མ་གཏོགས།།ཤིང་ཤིག་ཤེའོ་ཤེ་ན་འཐོབ། །འོན་ཀྱང་ཁ་ཅིག་ལྷན་ཅིག་སོགས། །མིང་གི་ཆ་དང་མ་ནོར་གཅེས། ། 助詞 ཞིང་ などは ང་ན་མ་འ་ར་ལ་と無語尾の末尾では ཞིང་ཞེས་ཞེའོ་ཞེ་ན་ཞིག་である。ག་ད་བ་མ་とད་དྲག་の末尾では ཅིང་ཅེས་ཅེའོ་ཅེ་ན་ཅིག་である。 ས་語尾と特例以外は ཤིང་ཤིག་ཤེའོ་ཤེ་ན་は用いる。 とはいえཁ་ཅིག་やལྷན་ཅིག་等 名詞の一部と混同せぬよう注意せよ。
### B2 連声規則
ང་ན་མ་འ་ར་ལ་と無語尾の末尾では ཞིང་ཞེས་ཞེའོ་ཞེ་ན་ཞིག་である。ག་ད་བ་མ་とད་དྲག་の末尾では ཅིང་ཅེས་ཅེའོ་ཅེ་ན་ཅིག་である。ས་語尾や特例以外では ཤིང་ཤིག་ཤེའོ་ཤེ་ན་は用いられる。ས་語尾であるのにཤིང་ཤིག་ཤེའོ་ཤེ་ན་使わない特例とは、「分かる」という意味を表している動詞「ཤེས་」と区別したいときであり、この場合には「མིག་གིས་བལྟས་ཤེས་」とは書かず「མིག་གིས་བལྟས་ཞེས་」（眼で見た、と）と書くべきであったり、「རྣ་བས་ཐོས་ཤེས་」とは書かず「རྣ་བས་ཐོས་ཞེས་」（耳を傾けて聞く、と）と書く。
### B3 主な用例
#### ཞིང་། ཅིང་། ཤིང་། の三つは接続・余意を表現（མཚམས་སྦྱོར་ལྷག་བཅས་ལ་འཇུག་）
> དཀར་ཞིང་གསལ་བ། 白くて明るい ནག་ཅིང་སྣུམ་པ། 黒くてヌルヌルしている མཛེས་ཤིང་སྡུག 美して愛らしい
#### ཞེས། ཅེས། の二つは「〜という」引用を表現（ཟེར་ཞེས་པའི་དོན་）
> རྐུན་མ་བཟུང་ཞེས་བཀའ་བཏང་། 盗人を捕まえよという命令を発した。 སློབ་སྦྱོང་གྱིས་ཞེས་གསུང་བྱུང་། 勉強しなさいというお言葉をいただいた。 ག་རེ་བསམ་གྱི་འདུག་ཅེས་དྲིས། 何を考えていますかと質問した。
#### ཞེའོ། ཅེའོ། ཤེའོ། の三つは「〜ということである」という引用を表現（ཟེར་རོ་ཞེས་པའི་དོན་ ）
> སྒྲིག་ལམ་སྲུངས་ཤེའོ། །規則を遵守せよ、ということである。 བཙོན་ལས་གྲོལ་ཞེའོ། །刑務所から釈放されたということである。 ཤིང་སྡོང་བཅད་ཅེའོ། ། 木を切ったというのである。
#### ཞེ་ན། ཅེ་ན། ཤེ་ན། の三つは「〜といえば」を表現 ཟེར་ན་ཞེས་པའི་དོན།
> ཧ་གོ་ཞེ་ན་ཅུང་ཙམ་གོ ། 分かるかといえば、若干理解でする。 ཁོས་དེ་ལ་བཤད་རྒྱུ་ཡོད་ཅེ་ན། 彼がそれについて説明できることが有るのかといえば。 ཁྱོད་ཀྱིས་ཅི་ཤེས་ཤེ་ན། 君が何を知ってるのかといえば。
#### ཞིག ཅིག ཤིག の三つは不定個・命令・祈願を表現 རེ་རེ་བ་དང་། སྐུལ་ཚིག སྨོན་ཚིག་དོན་ལ་འཇུག
> རྒྱལ་སྲས་ཤིག ある王子。 དེར་སོང་ཞིག そこに行きなさい・そこに行きますように སློབ་ཕྲུག་ཅིག ある学生。
\---
## 出典
上記の内容は以下のWebページを翻訳し注記を付したものである。
* [http://bodyiglobjong.com/ཚིག་ཕྲད།/](http://bodyiglobjong.com/%E0%BD%9A%E0%BD%B2%E0%BD%82%E0%BC%8B%E0%BD%95%E0%BE%B2%E0%BD%91%E0%BC%8D/)